Wat teken je? Wat zie je?

Click here for English version

Soms kom je ineens iets tegen waarvan je denkt: “Dát ga ik tekenen”. Maar misschien gebeurt het vaker dat je denkt: “Wát zal ik eens gaan tekenen?”.

Een vraag die beter past bij Zen Zien Tekenen is eigenlijk: “Wat zou ik eens aandachtig willen bekijken?” Dat kan de vraag oproepen: “Wat leent zich eigenlijk voor Zen Zien Tekenen?”

“elk ding, elke dag” (zegt Frederick Franck in zijn 10 geboden van het Zen Zien Tekenen)

teken, teken, teken, teken, … alles” (schreef Lenie Otten in haar brief aan mij)

Alles wat in het licht staat is het ‘waard’ om gezien te worden en legitiem om er te ‘zijn’.” (schreef Leo van Vegchel in reactie op wat overdenkingen van mij). 

Stel, je trekt de stoute schoenen aan en zoekt een rustig plekje in een park, om daar te gaan tekenen. Je kijkt om je heen. Wat zie je? Misschien dit:

Een boom die in een grasveld staat. Wat paardenbloemen in het gras.

De dingen die je als eerste gewaarwordt zijn vaak de dingen die je vertrouwd zijn. Ze vallen als eerste op. Een boom. Gras. Paardenbloemen.

Als je een kind vraagt een boom te tekenen, tekent het meestal het silhouet van een boom. Ook volwassenen zullen dat meestal doen. Een soort paaltje, de stam, met een wolkachtig bolletje erop, de kroon, bijvoorbeeld. We weten ongeveer hoe een boom, gras en een bloem eruit zien, en kunnen ze bijna blindelings tekenen… denken we.

Bij Zen Zien Tekenen dwing je jezelf wat langer te kijken. Aandachtig te kijken. Als we dan heel precies kijken zien we al snel dat een boom er anders uit ziet dan een recht paaltje met een wolkachtig bolletje erop. De stam van de boom lijkt wel recht, maar is dat niet. De kroon van deze boom is helemaal geen wolkachtig bolletje. En grassprietjes blijken er allemaal net anders uit te zien.

Bij Zen Zien Tekenen gaat het om onbevangen waarnemen, onbevangen zien/tekenen. Door aandachtig te blijven kijken en te tekenen, zien we veel meer dan de globale vorm, het silhouet.

De huid van de dingen (bij Zen Zien Tekenen noemen we dat de contour, dat is dus wat anders dan het silhouet) kan ons bijvoorbeeld op gaan vallen. De zachtheid van een bloemblaadje, de iets hardere stengel van de paardenbloem, het scherpe randje van het gras, de ruwe bast van de boom, het zachte van de bladknop die net is opengegaan.

We kunnen de ruimtelijkheid van de dingen gaan zien. De ronding van de boom, hoe een boom in de ruimte tussen andere bomen staat, hoe de bomen verderop dunner lijken, dat je daar minder detail van ziet. Je ziet hoe blaadjes elkaar half bedekken, hoe de één voor de ander hangt, hoe bladeren hol en bol kunnen zijn, dikte hebben, hoe het puntje van een blad naar voren krult. We zien volume, diepte, ruimtes.

Als we inzoomen op de paardenbloem kunnen we zien hoe het steeltje daarvan in de loop der tijd een bochtje maakte om langs de boomwortel naar het licht te groeien. Hoe bladeren afhangen. Hoe een boom tegen een schutting aan leunt, de schutting weggedrukt wordt. We kunnen de bewegingsneiging van dingen zien, ook wel het gebaar genoemd.

Kijken we nog eens naar de bladeren dan zien we soms hoe een dun blad felgroen kan oplichten als de zon het van achteren beschijnt. En hoe een deel van het blad in de schaduw van een ander blad hangt. Soms zien we een waaier van lichtstralen door een boomkruin naar de grond stralen, het gras belichten. We zien licht dat op iets valt, lichtstralen, de doorschijnendheid van vormen.

Zelden is wat we zien bewegingloos. Bijna altijd is er wel beweging. We zien de dunne takken van de boom ritmisch bewegen op de wind; een blad dwarrelend naar beneden vallen; lang gras dat golvend deint op windvlagen.

Kortom, als we langer kijken is er zoveel meer te zien dan het silhouet van iets.

Maar hoe teken je de zachtheid van een huid, hoe teken je beweging op een statisch vel papier, hoe teken je bewegingsneiging, hoe teken je licht met een zwart potlood, hoe teken je diepte op een twee-dimensionaal vel papier?

Binnen de traditie van het Zen Zien Tekenen zijn daar oefeningen voor ontwikkeld (zie bijvoorbeeld op dit blog ook ‘Het lichamelijke van Zen Zien Tekenen’, maar vooral ook het boek Zen Zien Tekenen). Oefeningen om beter waar te nemen. Maar het zijn geen recepten. Ze vertellen je niet hoe je het moet doen. Ze helpen een beetje. Maar uiteindelijk zul je gewoon goed moeten kijken, je tekenhand oefenen en je oog-hand-coördinatie ontwikkelen.

Soms lijkt het onbegonnen werk om iets te tekenen. Hoe teken je een struik met duizenden blaadjes? Zie het als een oefening, of als een opgave die vergelijkbaar is met een koan in de zentraditie. De oplossing vind je niet op een rationele manier, door hard na te denken. De oplossing moet zich al tekenend, al-ziende aandienen. Dus “teken, teken, teken, teken … alles”.

Wil je ook kennismaken met Zen Zien Tekenen, dan kan dat op verschillende manieren:

Advertenties

Hier kunt u reageren op dit bericht.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s