Het lichamelijke van Zen Zien Tekenen

Naar aanleiding van één van mijn tekeningen correspondeerde ik ooit met Holger Wendt  (een Zweeds tekenaar die workshops bij Frederick Franck volgde). Ik was ontevreden over de slordige lijnen in één van mijn tekeningen. Over die tekening zei hij:

“Je hebt de qi van enkele van die mensen weten te vangen, hun richtingen, gebaren, houdingen, hun denken […] en als we dat doen maakt het niet meer uit hoe een lijn eruit ziet, want iets van de uitdrukking van zíjn, van leven, zal er dan in doorklinken.”

Chinese begrippen: qi en wuwei

Voor mensen die niet thuis zijn in de Chinese gezondheidsleer of in bijvoorbeeld taiji of qigong, zal dit een beetje abracadabra zijn. In het traditionele China staat qi voor zoiets als levensenergie. Maar wat heeft dat met Zen Zien Tekenen te maken? Om dat duidelijk te maken vertel ik eerst iets over qi in relatie tot de bewegingskunst taiji. 

Bij taiji leer je jouw levensenergie, de qi, vrij te laten stromen. Dat betekent eigenlijk dat je leert je lichaam ontspannen en natuurlijk te laten bewegen. Oorspronkelijk was taiji een verdedigingskunst, een ‘martial art’. Om bij een verdediging de qi van een ander aan te kunnen voelen (om aan te voelen hoe hij gaat bewegen, wat hij gaat doen) moet je zelf geestelijk kalm en lichamelijk ontspannen zijn. De bekende, langzame taiji-bewegingen zijn eigenlijk oefeningen om die manier van ontspannen bewegen te oefenen, om zo jezelf en je omgeving in iedere situatie beter te leren aanvoelen. Deze manier van ongeforceerd en natuurlijk bewegen wordt in het taoisme aangeduid met wuwei, dat ongeveer te vertalen is als: ongeforceerd handelen, het handelen ‘laten gebeuren’, vertrouwen op je lichaam.

Ook Zen Zien Tekenen is gebaseerd op wuwei: je probeert het tekenen van de hand te laten gebeuren; dat lukt alleen als je kalm en ontspannen bent en dan durft te vertrouwen op je tekenende hand, zodat je je aandacht kunt houden bij dat wat je ziet en natekent. Basistechnieken van het Zen Zien Tekenen zoals contourtekenen en gebaartekenen zijn daarop gebaseerd. Je laat de tekenbeweging als vanzelf gebeuren, terwijl je dat wat je natekent niet alleen ziet, maar ook (bijna lichamelijk) voelt. Net als bij taiji, lukt ook tekenen het beste als je lichamelijk ontspannen en geestelijk kalm bent.

Hoe werkt dat dan?

In zijn inmiddels klassieke boek ‘The Natural Way to Draw (Houghton Mifflin Company Boston, 1941) legt Kimon Nicolaides de genoemde technieken zeer uitgebreid uit. Frederick Franck moet dat boek haast wel gekend hebben.

Over contourtekenen schrijft Nicolaides: ‘stel je voor dat je potlood in plaats van het papier, je model aanraakt. Zonder je ogen van het model af te halen, wacht je tot je helemaal voelt dat je potlood precies dat punt op je model aanraakt waar je ogen zich op dat moment op richten. […] Beweeg dan je ogen langzaam over het model (strelen met je ogen). Zorg ervoor dat je daarbij de hele tijd werkelijk voelt dat je de contour aanraakt. Je moet die aanraking dus bijna lichamelijk voelen, terwijl je kijkt en tekent.

Over gebaartekenen stelt Nicolaides dat je daarbij niet tekent ‘hoe het ding eruit ziet, zelfs niet wat het is, maar wat het doet. Voel hoe dat wat je natekent opgetild wordt of afhangt – naar voren gedrukt wordt – zich terugtrekt – naar buiten drukt – en ergens anders weer soepel naar beneden hangt’. ‘Dit geldt voor alles wat je tekent’. ‘Zelfs een pannenkoek heeft gebaar’. ‘Er zit een gebaar in hoe een krant op de tafel ligt of hoe gordijnen hangen’. ‘Om het gebaar te zien, moet je het kunnen voelen in je eigen lichaam’.

Nicolaides schrijft: ‘Bij het leren tekenen, zijn beide oefeningen nodig en de ene vormt een tegenwicht voor de andere. Als je op die manier lang oefent ga je de structuur van dat wat je tekent leren begrijpen, hoe het in elkaar zit – en daarmee bedoel ik iets diepers dan slechts de anatomie’.

Ik denk dat dit begrijpen verwant is aan wat de Chinezen (en Holger Wendt) aanduiden met ‘het vangen van de qi’ van een ding, plant, of de persoon die je tekent.

Het kan je in contact brengen met dat wat je door te tekenen probeert te vangen. Het maakt dan niet uit hoe de getekende lijn eruit ziet, er zal iets in doorklinken van het zijn, van het leven. Dat raakt aan het wezen van Zen Zien Tekenen.

Advertenties

Hier kunt u reageren op dit bericht.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s